मेरो गाउँको नाम हो जामुने। यो गाउँ स्याङ्जा जिल्लाको हरिनास गाउँ विकास समितिमा पर्दछ। जामुने प्राकृतिक सुन्दरताले भरिपूर्ण, शान्त र रमणीय गाउँ छ। चारैतिर हरिया डाँडाकाँडा, वनजंगल र खेतीयोग्य जमिनले घेरिएको यस गाउँमा स्वच्छ हावा र शुद्ध पानी पाइन्छ। यही गाउँमा मेरो जन्म भएकोले यो ठाउँप्रति मेरो विशेष माया र गर्व छ।
समयको अन्तरालसँगै जामुने गाउँमा धेरै परिवर्तनहरू आएका छन्। रोजगारी, शिक्षा र आधुनिक सुविधाको खोजीमा धेरै मानिसहरू अन्य ठाउँमा बसाइँ सरेकाले गाउँको बस्ती पहिलेभन्दा घटेको छ। पहिले चहलपहलले भरिएको गाउँ अहिले केही हदसम्म सुनसान देखिन थालेको छ। तर बस्ती घटे पनि गाउँप्रतिको मेरो माया कहिल्यै कम भएको छैन। बाल्यकालका सम्झना, परिवार र संस्कारहरू यहीँ जोडिएका भएकाले जामुने सधैं मेरो मनको नजिक रहनेछ।
पहिले आधारभूत सुविधाको अभाव भए पनि अहिले गाउँमा धेरै विकास भएको छ। अहिले जामुनेमा बिजुली बत्ती पुगेको छ, जसले गाउँको जीवनशैलीमा ठूलो परिवर्तन ल्याएको छ। राति उज्यालो बत्तीले गाउँ झन् सुन्दर देखिन्छ। साथै मोटर बाटोको सुविधा पनि विस्तार भएको छ, जसले यातायात सहज बनाएको छ। यसले गर्दा गाउँका मानिसहरूलाई बजार जान, बिरामी हुँदा स्वास्थ्य सेवा लिन र दैनिक आवश्यक सामग्री ल्याउन सजिलो भएको छ।
यहाँका अधिकांश मानिसहरू कृषि पेशामा आधारित छन्। धान, मकै, गहुँ, कोदो र तरकारी यहाँका प्रमुख बाली हुन्। गाउँका बासिन्दाहरू मेहनती, सरल र मिलनसार छन्। जातजाति र समुदायबीच आपसी सद्भाव र मेलमिलाप कायम छ। दशैं, तिहार, तीज, माघे संक्रान्ति साथै क्रिसमस जस्ता पर्वहरू पनि यहाँ हर्षोल्लासका साथ मनाइन्छन्।
जामुने गाउँ प्राकृतिक सौन्दर्य, सामाजिक सद्भाव र आत्मीयताले भरिएको ठाउँ हो। समयसँगै केही चुनौती आए पनि यो मेरो जन्मभूमि भएकाले मलाई सधैं प्रिय लाग्छ। भविष्यमा अझै विकास भएर गाउँ पुनः जीवन्त बनोस् भन्ने मेरो चाहना छ।
जामुने गाउँ आफ्नो मौलिक संस्कार, संस्कृति, सभ्यता र लोकसांगीतिक परम्पराका लागि विशेष रूपमा चिनिन्थ्यो। एक समय यस्तो थियो, जब गाउँका हरेक टोल र आँगनमा कौराह र झ्याउरे भाकाका गीत, पुराना ठाडो भाका दोहोरी, निरा माया, सुनिमाया, सलैजो तथा घर कहाँ हो सहिला दाइ, नैनतालो जस्ता लोकगीतहरूको गुञ्जन सुनिन्थ्यो। रोपाइँ–कटाइँ, मेलापात, विवाह, चाडपर्व र सामूहिक जमघटमा यी गीतहरूले गाउँको वातावरणलाई जीवन्त बनाउँथे। गीत–संगीतले पुस्ताहरूलाई जोड्ने काम गर्थ्यो र गाउँको पहिचान झल्काउँथ्यो।
तर समयको परिवर्तनसँगै यो सुन्दर सांस्कृतिक परिवेश क्रमशः हराउँदै गएको छ। आधुनिक जीवनशैली, शहरमुखी बसाइँसराइ, प्रविधिको बढ्दो प्रभाव र मौलिक संस्कृतिप्रति घट्दो चासोका कारण आज ती लोकभाका र परम्पराहरू लोप हुने अवस्थामा पुगेका छन्। पहिले जहाँ गीतको स्वरले गाउँ गुञ्जायमान हुन्थ्यो, आज त्यहीँ मौनता र खालीपन देखिन्छ।
यी संस्कार, संस्कृति र लोकगीतहरू जामुने गाउँको अमूल्य सम्पदा हुन्। तिनको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्न नसकेमा भविष्यका पुस्ताले यस समृद्ध सांस्कृतिक धरोहरलाई केवल स्मृतिमा मात्र सीमित राख्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। त्यसैले यसलाई जोगाउनु हाम्रो साझा दायित्व हो।